De term gnosticisme (ook wel gnostiek genoemd) is etymologisch afkomstig van het Griekse woord voor kennis, gnosis. Gnosis duidt op mystieke, geheime (in de betekenis van verborgen) kennis. Gnosticisme is een verzamelnaam voor een brede waaier aan mystiek-religieuze stromingen die stammen van voor het begin van de huidige jaartelling en een bloei kenden in de 2e en 3e eeuw.